h1

‘Özür diliyorum’ futbol diplomasisinden daha önemli bir adım

January 26, 2009

Haçİk Muratyan

Radikal Yorum / 26/01/2009

2008,  Türk-Ermeni ilişkileri açısından oldukça hareketli bir yıl oldu. Ermenistan Devlet Başkanı Serj Sarkisyan, Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ü Dünya Kupası elemeleri çerçevesinde oynanacak Ermenistan-Türkiye maçını izlemek üzere Ermenistan’a davet etti. Gerek Ermeni, gerekse Türk tarafının perde arkasında yürüyen görüşmelere hız vermelerinin ardından süreç, Gül’ün maçın oynanmasına birkaç gün kala daveti kabul ettiğini bildirmesiyle sonuçlandı. Gül’ün 6 Eylül’de Erivan havaalanına inen uçağı, ilk kez bir Türk devlet başkanını Ermenistan başkentine getirmiş oluyordu.Sarkisyan davetini ilk kez dile getirdiğinde, medya Türkiye’yle Ermenistan arasındaki bu diyaloğa ‘Futbol Diplomasisi’ adını vermişti bile. Çin’le ABD arasında 1970’lerin başında başlayan pinpon maçları, Başkan Richard Nixon’un 1972’de Pekin’i ziyaretinin yolunu açmış ve bu süreç ‘Pinpon Diplomasisi’ diye adlandırılmıştı. Medya bu iki sürecin karşılaştırmasını yapıyordu, ama aslında bu karşılaştırma en azından oldukça yüzeyseldi. Söz konusu terim ABD ve Çin gibi iki güçlü ülke arasındaki yakınlaşmaya uysa da, Türkiye’yle Ermenistan için kullanıldığında, bu iki ülkeyi sanki eşit koşullarda ‘rekabet’ eden iki oyuncuymuş gibi sunduğundan, epeyce yanıltıcı oluyor. Türkiye’yle Ermenistan arasındaki asimetri yalnızca apaçık bir güç eşitsizliğinden değil, 1. Dünya Savaşı’nda Ermenilerin soykırıma uğratılmış olmasından da kaynaklanıyor.

Düşüncelerim tam da bu noktadan beni, Türkiye’nin 200 aydınının 15 Aralık’ta başlattığı Ermeni Soykırımı nedeniyle özür dileme kampanyasına götürüyor. Özür metni şöyle: “1915’te Osmanlı Ermenileri’nin maruz kaldığı Büyük Felâket’e duyarsız kalınmasını, bunun inkâr edilmesini vicdanım kabul etmiyor. Bu adaletsizliği reddediyor, kendi payıma Ermeni kardeşlerimin duygu ve acılarını paylaşıyor, onlardan özür diliyorum.” İki haftada 25 bin Türk bildiriyi imzaladı. Bir tabu kırıldı. Ermenilerden dilenen özür, Türkiye’de önemli bir gündem maddesi haline geldi. Kampanya anında milliyetçilerin şiddetli tepkisine hedef oldu. Ama ülkenin ilerici aydınları arasında da gerek kamuya açık, gerekse kendi aralarında, kampanyayı başlatanların amaçları ve metindeki sözcük seçimi üzerinden tartışmalara da yol açtı.

Bunlara rağmen özür kampanyası bir dönüm noktası oluşturdu – hem de bence ‘Futbol Diplomasisi’nden çok daha önemli bir dönüm noktası. Kampanya, ‘Futbol Diplomasisi’nin tümüyle gözardı ettiği bir şeyi yaptı: Türklerle Ermeniler arasındaki çatışmanın gerçek nedenlerini ele aldı. Dahası, ‘Futbol Diplomasisi’ Türkiye ve Ermenistan hükümetleri arasındaki ilişki üzerinden yürürken, özür kampanyası tüm Ermenilere hitap ettiğinden çok daha kapsayıcı. Metnin Ermenice çevirisi, kampanyanın internet sitesi’ne konuldu ve çeviri metin Diaspora Ermenilerinin kullandığı Batı Ermenicesi’yle yazıldı.

Türk-Ermeni ilişkilerinde gerçek bir dönüşüm ancak yaşananlardan etkilenen toplumların her düzeydeki tüm kesimlerini içine alan bir süreçle mümkün olabilir. ‘Futbol Diplomasisi’, Batı medyasında sunulduğunun tersine bir Türk-Ermeni diyaloğu değildi; Türkiye-Ermenistan diyaloğuydu ve Ermeni Soykırımı’ndan sağ kalanların, anayurtlarından sürülerek dünyanın dört yanına dağılmış olanların çocuklarının meydana getirdiği o geniş Diasporayı yok sayıyordu. Özür kampanyasıyla Türk-Ermeni ilişkileri sorununun temelindeki nedenler ilk kez ele alınıyor. Böylesi girişimler olmadan geleneksel diplomasi çok da işe yaramayacak, gecikmiş adımlar olarak kalacak ve derin yara izleri taşıyan bir yüze yapılmış makyaj olarak görülme riskini her zaman taşıyacak.

(ABD’de yayımlanan Armenian Weekly gazetesinin editörü, Radikal’e özel)

 http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalHaberDetay&ArticleID=918637&Date=26.01.2009&CategoryID=99

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: